ตอนที่ 2 7:35
ทำไมยิ่งระบายความโกรธ ยิ่งโกรธ (และหนึ่งวินาทีที่เปลี่ยนทั้งคืน)
คุณเพิ่งนำเสนองานที่ทำมาสามเดือนเต็ม แล้วเพื่อนร่วมงานก็หันไปพูดกับหัวหน้า ดังพอให้ได้ยินกันทั้งห้องว่า “งานแค่นี้ ให้เด็กฝึกงานทำอาทิตย์เดียวก็เสร็จ” หัวหน้าหัวเราะ ประโยคเดียว แต่สี่ทุ่มคืนนั้นคุณยังตาสว่าง แต่งบทพูดตอบโต้คนที่หลับไปนานแล้ว
ฉบับภาษาอังกฤษ: Why Letting Anger Out Makes It Worse (and the One Second That Matters)
บทบรรยาย
ตอนนี้สี่ทุ่มแล้ว ไฟปิดหมดแล้ว หมอนก็เย็นสบาย แต่คุณยังตาสว่าง เพราะกำลังแต่งบทพูดอยู่ในหัว เป็นบทพูดที่ดีมากด้วย ทั้งคม ทั้งมีเหตุผล แต่คนที่ควรได้ฟัง จะไม่มีวันได้ยิน เพราะเขาอยู่อีกฟากของเมือง และหลับไปนานแล้ว ทั้งหมดนี้เริ่มขึ้นเมื่อเจ็ดชั่วโมงก่อน ด้วยประโยคเพียงประโยคเดียว และในเจ็ดชั่วโมงนั้น มีอยู่หนึ่งวินาที ที่ทั้งคืนนี้อาจกลายเป็นอีกแบบ จะหาวินาทีนั้นให้เจอ เราต้องย้อนกลับไปตอนบ่ายสาม
บ่ายสามโมง คุณเพิ่งนำเสนองานที่ทำมาสามเดือนเต็ม ทั้งตอนค่ำ ทั้งวันหยุด แล้วเพื่อนร่วมงานคนหนึ่ง ก็หันไปพูดกับหัวหน้า ดังพอให้ได้ยินกันทั้งห้อง งานแค่นี้ ให้เด็กฝึกงานทำอาทิตย์เดียวก็เสร็จ หัวหน้าหัวเราะ แล้วการประชุมก็ดำเนินต่อไป แต่บางอย่างเกิดขึ้นในตัวคุณเรียบร้อยแล้ว ความร้อนวาบขึ้นกลางอก กรามขบแน่น และขอให้สังเกตลำดับให้ดี ความร้อนมาก่อน ส่วนความคิดที่ว่า เขาเพิ่งหยามเรากลางที่ประชุม ตามมาทีหลัง สมองของเราถูกเดินสายไว้อย่างนี้เอง สัญญาณเตือนภัยดังขึ้น ก่อนที่สมองส่วนคิดจะคิดจบประโยคเสียอีก ดังนั้น ความร้อนวาบแรก จึงไม่ใช่สิ่งที่คุณเลือก และไม่ใช่ความอ่อนแอ สิ่งที่สำคัญ คือวินาทีถัดจากนั้น
บ่ายสามโมงห้านาที คุณกลับมาที่โต๊ะ เพื่อนที่เห็นเหตุการณ์ทั้งหมด เอนตัวมาบอกด้วยความหวังดีว่า ช่างเขาเถอะ อย่าเก็บมาคิดเลย แล้วเรื่องแปลกก็เกิดขึ้น คุณกลับรู้สึกขัดใจ กับเพื่อนคนนี้เสียเอง ลองคิดดูให้ดี ไม่มีใครหวงอาการปวดฟัน ไม่มีใครรู้สึกเหมือนถูกปล้น เวลามีคนช่วยให้หายปวดหัว ความโกรธก็ทรมานไม่แพ้กัน แต่พอมีคนจะมาเอามันออกไป เรากลับกำไว้แน่น ทำไมเราจึงหวงสิ่งที่ทำให้ตัวเองเจ็บ
ในปีสองพันสี่ นักวิจัยที่เมืองซูริก ให้อาสาสมัครนอนในเครื่องสแกนสมอง แล้วเล่นเกมวัดใจกันด้วยเงินจริง บางรอบ คู่เล่นหักหลัง แล้วเก็บเงินไปทั้งหมด จากนั้นอาสาสมัครมีเวลาหนึ่งนาที เพื่อตัดสินใจ ว่าจะลงโทษเขาหรือไม่ การลงโทษนั้น ตัวเองก็ต้องเสียเงินเพิ่ม และไม่ได้อะไรคืนมาเลย แต่ส่วนใหญ่ยอมจ่าย สิ่งที่น่าสนใจที่สุด อยู่ในภาพสแกนตลอดหนึ่งนาทีนั้น ทั้งที่การลงโทษยังไม่เกิดขึ้นจริง สมองส่วนที่ประเมินรางวัลกลับสว่างขึ้น เป็นวงจรเดียวกับที่ตอบสนอง ต่ออาหารที่เราชอบ หรือเงินที่เราได้มา สมองจ่ายความหวานของการแก้แค้น ให้เราล่วงหน้าไปแล้ว
พระพุทธเจ้าทรงสรุปเรื่องนี้ไว้สั้นมาก เมื่อมีผู้ถามว่า ฆ่าอะไรเสียได้ จึงจะอยู่เป็นสุข พระองค์ตรัสตอบว่า ความโกรธ ซึ่งมีรากเป็นพิษ มียอดหวาน ไม่มีใครก้มลงกัดรากที่เป็นพิษ เราเลียแต่ยอดหวาน และยอดหวานนั้น มีรสชาติเฉพาะตัวมาก คือรสของการเป็นฝ่ายถูก เมื่อครู่นี้ คุณเพิ่งถูกทำให้ตัวเล็กลงต่อหน้าคนทั้งห้อง ความโกรธจึงรีบยื่นเสื้อเกราะ กับเก้าอี้ผู้พิพากษามาให้ ในศาลที่อยู่ในหัวของคุณ คุณชนะทุกคดี นี่เองคือสิ่งที่เพื่อนพยายามจะเอาไปจากคุณ
ห้าโมงครึ่ง คุณยังโกรธอยู่ จึงทำอย่างที่ใครต่อใครแนะนำ คือระบายมันออกมา คุณไปยิม ชกกระสอบทรายเต็มแรง แล้วนึกภาพหน้าเขาอยู่บนกระสอบ ในปีสองพันสอง นักจิตวิทยาชื่อแบรด บุชแมน ทดสอบเรื่องนี้โดยตรง เขาทำให้นักศึกษาหกร้อยคนโกรธ ด้วยการให้คนอื่นด่าเรียงความที่พวกเขาเขียน จากนั้นกลุ่มแรก ได้ชกกระสอบทราย พลางนึกถึงคนที่ด่าตัวเอง กลุ่มที่สอง ชกกระสอบทรายเหมือนกัน แต่นึกถึงการออกกำลังกาย กลุ่มที่สาม แค่นั่งเงียบๆสองนาที แล้วทุกคนก็ได้โอกาสเอาคืน ด้วยการปล่อยเสียงดังใส่หูคนที่ด่าตัวเอง ลองทายดู กลุ่มไหนใจเย็นที่สุด กลุ่มที่ชกกระสอบพลางนึกถึงหน้าเขา โกรธที่สุด และก้าวร้าวที่สุด ส่วนกลุ่มที่ไม่ได้ทำอะไรเลย กลับใจเย็นที่สุด ต่อมา งานที่รวบรวมการทดลองร้อยห้าสิบสี่ชิ้น ก็ได้ข้อสรุปแบบเดียวกัน การระบายความโกรธ ไม่ใช่การเปิดวาล์วปล่อยไอน้ำ แต่เป็นการสูบลมใส่กองไฟ
หกโมงครึ่ง มื้อเย็น คุณไม่ได้ยินสักคำที่ใครพูด สามทุ่ม ในห้องอาบน้ำ คุณเถียงชนะเขาอีกสี่รอบ แล้วก็มาถึงสี่ทุ่ม นี่คือใบเรียกเก็บเงิน พระพุทธเจ้าเคยตรัสถามว่า ศัตรูที่เกลียดเราที่สุด อยากเห็นอะไรเกิดกับเรา อยากให้เราหน้าตาหม่นหมอง อยากให้เรานอนเป็นทุกข์ อยากให้เราตัดสินใจผิดพลาด อยากให้เราเสียทรัพย์ที่หามาได้ เสียชื่อเสียง และอยากให้เพื่อนฝูงหนีหาย ศัตรูทำได้แค่อยาก เขาทำให้มันเกิดขึ้นจริงไม่ได้ง่ายๆ แต่คนที่โกรธ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ทำทุกข้อนี้ให้ตัวเอง เพื่อนร่วมงานของคุณหลับไปเป็นชั่วโมงแล้ว เขาไม่ได้จ่ายอะไรเลย คุณกำลังจ่ายแทนทั้งสองคน
แล้วอะไรล่ะที่ได้ผล มีเรื่องเล่าเก่าแก่อยู่เรื่องหนึ่ง พราหมณ์คนหนึ่งซึ่งขึ้นชื่อเรื่องความโมโหร้าย เข้ามาด่าพระพุทธเจ้าต่อหน้า ด่าอยู่นาน พระพุทธเจ้าทรงรอจนเขาด่าจบ แล้วตรัสถามว่า เวลามีแขกมาบ้าน ท่านจัดอาหารต้อนรับหรือไม่ พราหมณ์ตอบว่า จัดสิ แล้วถ้าแขกไม่รับอาหารนั้น อาหารจะเป็นของใคร ก็เป็นของเราเอง พราหมณ์ตอบ พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า เช่นเดียวกัน สิ่งที่ท่านนำมาให้ เราไม่รับ มันจึงเป็นของท่านตามเดิม ลองคิดว่าคำดูถูก คือพัสดุที่มาส่งหน้าบ้าน การได้ยินเสียงกริ่ง ไม่ได้แปลว่าเราเซ็นรับแล้ว ประโยคเดียวมาถึงตอนบ่ายสาม คุณแบกมันมาเจ็ดชั่วโมง ทั้งที่ไม่เคยต้องเซ็นรับเลย
วันรุ่งขึ้น บ่ายสามโมง ห้องเดิม คุณนำเสนองานอีกครั้ง และเพื่อนร่วมงานคนเดิมก็พูดว่า ระวังนะ เด็กฝึกงานรออยู่ แล้วความร้อนก็วาบขึ้นมา เหมือนเมื่อวานทุกอย่าง แต่ครั้งนี้ คุณเห็นมันมาถึง ร้อนที่อก กรามขบ มาแล้ว นี่คือวินาทีแรก คุณมองที่ความร้อน ไม่ได้มองที่เขา จากนั้นกล้องก็ถอยออกมา เห็นคนสองคนที่โต๊ะประชุม คนหนึ่งกำลังเล่นละครให้หัวหน้าดู พัสดุวางอยู่ที่ประตู ยังไม่มีใครเซ็นรับ หายใจออกยาวหนึ่งครั้ง ไหล่ก็คลายลง ดูเหมือนไม่ได้ทำอะไรเลย แต่นี่คือสิ่งที่กลุ่มใจเย็นที่สุดทำ และเพราะคุณไม่ได้มัวแต่งบทเอาคืน เสียงของคุณจึงนิ่ง เมื่อพูดต่อหน้าทุกคนว่า ถ้าตัวเลขมีปัญหาตรงไหน บอกมาได้เลย ถ้าไม่มี ขอพูดให้จบก่อน ทั้งห้องเงียบ เขาก้มลงมองกระดาษของตัวเอง นี่ไม่ใช่การยอมให้ใครเหยียบ นี่คือคำพูดที่หนักแน่นที่สุดของคุณในรอบปี และมือของคุณไม่สั่นเลย แล้วพอถึงสี่ทุ่มคืนนั้น คุณก็หลับไปแล้ว
ความร้อนวาบแรกเป็นเรื่องของธรรมชาติ ไม่มีใครข้ามมันไปได้ แต่วินาทีถัดจากนั้น เป็นส่วนที่เป็นของคุณ คืนนี้ ก่อนล้มตัวลงนอน ลองถามตัวเองสักข้อ คุณกำลังจะยกหมอนของคุณ ให้คำพูดของใคร